Historia zapisuje się nie tylko na kartach podręczników i w oficjalnych kronikach. Jej ślady odnajdujemy również
w dokumentach, fotografiach, korespondencji, publikacjach i osobistych świadectwach uczestników wydarzeń. To właśnie one pozwalają odtworzyć atmosferę minionych dni, przyjrzeć się motywacjom ludzi oraz lepiej zrozumieć decyzje, które niejednokrotnie wykraczały poza ramy indywidualnych doświadczeń. Taką perspektywę przyjmuje wystawa
„Październik ’81. Pamięć – Dokument – Historia”, której otwarcie odbyło się w Bibliotece Uniwersyteckiej Uniwersytetu Radomskiego im. Kazimierza Pułaskiego.
Ekspozycja poświęcona jest strajkowi okupacyjnemu w Wyższej Szkole Inżynierskiej w Radomiu wydarzeniu, które na trwałe zapisało się w historii lokalnego środowiska akademickiego, a zarazem stanowi istotny fragment dziejów polskiego ruchu studenckiego i społecznego początku lat osiemdziesiątych.
Strajk, który stał się częścią historii Radomia
Jesienią 1981 roku Radom znalazł się w centrum wydarzeń związanych z walką o demokratyzację życia akademickiego. Strajk w Wyższej Szkole Inżynierskiej rozpoczął się w październiku i trwał 49 dni, stając się jednym z najważniejszych protestów środowiska akademickiego w schyłkowym okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Jego uczestnicy upominali się o autonomię uczelni, poszanowanie zasad demokratycznych oraz prawo społeczności akademickiej do samodzielnego kształtowania jej funkcjonowania.
Protest nie był wyłącznie sporem o sprawy organizacyjne czy personalne. W szerszym wymiarze odzwierciedlał napięcia społeczne i polityczne epoki, w której niezależność instytucji, swoboda zrzeszania się i możliwość rzeczywistego współdecydowania nabierały szczególnego znaczenia. Strajk stał się świadectwem determinacji środowiska akademickiego, solidarności uczestników oraz przekonania, że uczelnia powinna być przestrzenią wolnej myśli i odpowiedzialnego dialogu.
Otwarcie wystawy – spotkanie z historią i pamięcią
Uroczystość otworzył Pan Włodzimierz Dobrowolski, legenda radomskiego Niezależnego Zrzeszenia Studentów,
Pan dr hab. inż. Waldemar Nowakowski, prof. URad, Prorektor ds. Nauki i Współpracy z Zagranicą, oraz Pani Beata Siebuła, Dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej URad, podkreślając znaczenie pielęgnowania pamięci o wydarzeniach, które na trwałe wpisały się w historię radomskiego środowiska akademickiego.
Spotkanie stało się okazją do podkreślenia znaczenia pamięci historycznej oraz roli instytucji akademickich
w dokumentowaniu i upowszechnianiu wiedzy o przeszłości. Biblioteka, gromadząc i udostępniając materiały źródłowe, pełni nie tylko funkcję informacyjną, lecz także uczestniczy w budowaniu świadomości historycznej kolejnych pokoleń. Organizowanie wystaw opartych na dokumentach i świadectwach pozwala przywracać wydarzeniom ich wielowymiarowość oraz ukazywać je w kontekście doświadczeń społeczności, których bezpośrednio dotyczyły.
Dokumenty, fotografie i świadectwa – wielowymiarowy obraz strajku
Wystawa została opracowana jako opowieść zbudowana z materiałów źródłowych, które umożliwiają spojrzenie na strajk
z różnych perspektyw. Prezentowane dokumenty, fotografie, publikacje, plakaty, korespondencja, zapisy archiwalne oraz rysunki satyryczne przybliżają zarówno przebieg protestu i jego organizację, jak i atmosferę towarzyszącą wydarzeniom jesieni 1981 roku.
Szczególną wartość ekspozycji stanowi różnorodność zgromadzonych materiałów. Oficjalne dokumenty pozwalają odtworzyć fakty i okoliczności wydarzeń, fotografie przywracają obraz ludzi oraz przestrzeni, w których rozgrywał się protest, natomiast publikacje i zapisy z epoki ukazują sposób, w jaki strajk był relacjonowany, interpretowany
i zapamiętywany. Rysunki satyryczne dopełniają ten obraz, odsłaniając język komentarza społecznego i napięcia obecne
w ówczesnej rzeczywistości.
Każdy z eksponatów stanowi odrębny ślad przeszłości, jednak dopiero zestawione razem tworzą szerszą narrację historyczną. Pozwalają dostrzec nie tylko chronologię wydarzeń, lecz także ich społeczne znaczenie, emocje uczestników oraz mechanizmy kształtowania pamięci o strajku. Wystawa zachęca tym samym do uważnego odczytywania źródeł, stawiania pytań i konfrontowania różnych perspektyw.
Wspólna troska o zachowanie dziedzictwa
Przygotowanie ekspozycji było możliwe dzięki współpracy osób prywatnych oraz instytucji, które udostępniły materiały ze swoich zbiorów. Ich zaangażowanie pozwoliło zgromadzić dokumenty i świadectwa o szczególnej wartości dla poznania historii strajku w Wyższej Szkole Inżynierskiej w Radomiu.
Serdeczne podziękowania kierujemy do:
Pana Jacka Mężyka, Pana Piotra Czerskiego, Oddziału Digitalizacji Zbiorów Biblioteki Uniwersytetu Gdańskiego, Biblioteki Głównej i Archiwum Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja w Krakowie, Biblioteki Uniwersyteckiej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie – Oddziału Rozwoju Zasobów Elektronicznych i Sekcji Kopiowania Zbiorów, Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego.
Dziękujemy za życzliwość, współpracę oraz udostępnienie materiałów, które wzbogaciły ekspozycję i umożliwiły szersze spojrzenie na wydarzenia sprzed 45 lat. Wspólne działania na rzecz udostępniania źródeł historycznych pokazują, jak istotna jest współpraca między bibliotekami, archiwami, badaczami i osobami pielęgnującymi pamięć o przeszłości.
